{"id":5206,"date":"2020-11-19T18:27:50","date_gmt":"2020-11-19T23:27:50","guid":{"rendered":"http:\/\/www.trantrungdao.com\/?p=5206"},"modified":"2020-11-19T18:27:51","modified_gmt":"2020-11-19T23:27:51","slug":"jawaharlal-nehru-da-bi-mao-trach-dong-lua-nhu-the-nao","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.trantrungdao.com\/?p=5206","title":{"rendered":"JAWAHARLAL NEHRU \u0110\u00c3 B\u1eca MAO TR\u1ea0CH \u0110\u00d4NG L\u1eeaA NH\u01af TH\u1ebe N\u00c0O?"},"content":{"rendered":"\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Mike Pompeo gi\u1eef ch\u1ee9c v\u1ee5 ngo\u1ea1i tr\u01b0\u1edfng Hoa K\u1ef3 c\u00e1ch John Foster\nDulles, m\u1ed9t ngo\u1ea1i tr\u01b0\u1edfng kh\u00e1c c\u1ee7a Hoa K\u1ef3, 67 n\u0103m. <\/p>\n\n\n\n<p>Th\u1eddi gian xa nh\u01b0ng c\u1ea3 hai ngo\u1ea1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f9ng c\u00f3 m\u1ed9t t\u1ea7m nh\u00ecn\nkh\u00e1 gi\u1ed1ng nhau v\u1ec1 m\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 c\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ec3 gi\u1eef th\u1ebf c\u00e2n b\u1eb1ng c\u00e1c l\u1ef1c \u0111\u1ed1i tr\u1ecdng t\u1ea1i\n\u00c1 Ch\u00e2u, \u0111\u00f3 l\u00e0 vai tr\u00f2 c\u1ee7a \u1ea4n \u0110\u1ed9 trong Chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c \u1ea4n \u0110\u1ed9 D\u01b0\u01a1ng-Th\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng\n(Indo-Pacific Strategy). <\/p>\n\n\n\n<p>Kh\u00f4ng ng\u1ea1c nhi\u00ean khi Chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c \u1ea4n \u0110\u1ed9 D\u01b0\u01a1ng-Th\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng\ntuy \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0n trong gi\u1edbi ph\u00e2n t\u00edch v\u00e0 h\u00e0n l\u00e2m t\u1eeb h\u01a1n m\u01b0\u1eddi n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c\nch\u00ednh quy\u1ec1n Donald Trump b\u1ed5 sung th\u00eam hai \u0111\u1eb7c t\u00ednh \u201ct\u1ef1 do\u201d v\u00e0 \u201cm\u1edf\u201d (free and\nopen Indo-Pacific), theo \u0111\u00f3 c\u00e1c th\u00e0nh vi\u00ean h\u1ee3p t\u00e1c s\u1ebd \u0111\u1ed1i x\u1eed theo cam k\u1ebft v\u00e0 lu\u1eadt\n\u0111\u1ecbnh qu\u1ed1c t\u1ebf. <\/p>\n\n\n\n<p>R\u00f5 r\u00e0ng chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c n\u00e0y nh\u1eb1m t\u1ea1o m\u1ed9t \u0111\u1ed1i l\u1ef1c th\u00f4ng qua c\u00e1c\nli\u00ean minh \u0111a di\u1ec7n gi\u1eefa M\u1ef9 v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ed3ng minh \u00c1 Ch\u00e2u, c\u1ee5 th\u1ec3 l\u00e0 \u1ea4n \u0110\u1ed9, qu\u1ed1c gia c\u00f3\nd\u00e2n s\u1ed1 1.3 t\u1ec9 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p \u1ee9ng v\u1edbi ch\u00ednh s\u00e1ch b\u00e0nh tr\u01b0\u1edbng v\u00f4 lu\u1eadt ph\u00e1p c\u1ee7a\nTrung C\u1ed9ng (TC) c\u0169ng c\u00f3 d\u00e2n s\u1ed1 1.3 t\u1ec9 ng\u01b0\u1eddi. <\/p>\n\n\n\n<p>\u0110i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c John Foster Dulles h\u00ecnh dung ra 67 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc\ntrong th\u1eddi Jawaharlal Nehru (1889-1964) l\u00e0 th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng \u1ea4n. Nh\u01b0ng Nehru th\u00ec kh\u00f4ng\nth\u1ea5y. T\u1ea7m nh\u00ecn h\u1ea1n h\u1eb9p c\u1ee7a Nehru l\u00e0 nguy\u00ean nh\u00e2n c\u1ee7a m\u1ed9t chu\u1ed7i nh\u1eefng sai l\u1ea7m v\u00e0\nth\u1ea5t b\u1ea1i \u0111\u1eafng cay.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1eefng b\u00e0i h\u1ecdc bang giao qu\u1ed1c t\u1ebf c\u1ee7a \u1ea4n \u0110\u1ed9 th\u1eddi Jawaharlal\nNehru th\u1ec9nh tho\u1ea3ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111em ra nh\u01b0 m\u1ed9t nh\u1eafc nh\u1edf cho c\u00e1c th\u1ebf h\u1ec7 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o \u1ea4n \u0110\u1ed9\nth\u1eddi nay. <\/p>\n\n\n\n<p>B\u00e0i h\u1ecdc \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 t\u00f3m t\u1eaft b\u1eb1ng c\u00e2u v\u1eafn t\u1eaft sau \u0111\u00e2y: \u0110\u1eebng bao\ngi\u1edd tin l\u1eddi h\u1ee9a c\u1ee7a nh\u1eefng k\u1ebb \u0111\u1ed9c t\u00e0i. <\/p>\n\n\n\n<p>Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng \u1ea4n \u0110\u1ed9 Jawaharlal Nehru l\u00e0 m\u1ed9t ch\u00ednh kh\u00e1ch \u1ea4n \u0110\u1ed9\nnh\u00e2n c\u00e1ch, \u0111\u1ee9c \u0111\u1ed9, y\u00eau n\u01b0\u1edbc, y\u00eau h\u00f2a b\u00ecnh v\u00e0 y\u00eau d\u00e2n ch\u1ee7, nh\u01b0ng c\u00f3 quan \u0111i\u1ec3m \u0111\u1ed1i\nngo\u1ea1i \u0111\u1ea7y hoang t\u01b0\u1edfng, khuynh t\u1ea3, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t qua l\u1eadp tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed1i v\u1edbi TC. <\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1eefng sai l\u1ea7m ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1ee7a Jawaharlal Nehru kh\u00f4ng nh\u1eefng \u0111\u1ec3\nl\u1ea1i h\u1eadu qu\u1ea3 thua tr\u1eadn trong chi\u1ebfn tranh v\u1edbi TC n\u0103m 1962, xung \u0111\u1ed9t bi\u00ean gi\u1edbi k\u00e9o\nd\u00e0i t\u1eeb \u0111\u00f3 cho t\u1edbi h\u00f4m nay, s\u1ed1 ph\u1eadn \u0111au th\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a T\u00e2y T\u1ea1ng m\u00e0 c\u00f2n l\u00e0m m\u1ea5t \u0111i c\u01a1\nh\u1ed9i ng\u00e0n n\u0103m m\u1ed9t thu\u1edf \u0111\u1ec3 \u1ea4n \u0110\u1ed9 tr\u1edf th\u00e0nh h\u1ed9i vi\u00ean th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c c\u1ee7a H\u1ed9i \u0110\u1ed3ng B\u1ea3o\nAn Li\u00ean Hi\u1ec7p Qu\u1ed1c sau khi TC chi\u1ebfm to\u00e0n l\u1ee5c \u0111\u1ecba. <\/p>\n\n\n\n<p>Sau khi gi\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9c l\u1eadp 1947, thay v\u00ec x\u00e2y d\u1ef1ng m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng\nqu\u1ed1c ph\u00f2ng v\u1eefng m\u1ea1nh v\u1edbi v\u0169 kh\u00ed v\u00e0 kinh nghi\u1ec7m chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u t\u1eeb hai tri\u1ec7u r\u01b0\u1ee1i\nthanh ni\u00ean \u1ea4n v\u1eeba chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u trong Th\u1ebf Chi\u1ebfn Th\u1ee9 Hai, Nehru d\u00e0nh h\u1ebft th\u1eddi gian\n\u0111i kh\u1eafp n\u01a1i \u0111\u1ec3 rao gi\u1ea3ng m\u1ed9t ch\u1ee7 ngh\u0129a h\u00f2a b\u00ecnh, s\u1ed1ng chung v\u1edbi nhau trong m\u1ed9t\nth\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u1ea7y t\u00ecnh huynh \u0111\u1ec7 b\u1ea5t k\u1ec3 ch\u1ebf \u0111\u1ed9 ch\u00ednh tr\u1ecb v\u00e0 tham v\u1ecdng g\u00ec trong t\u01b0\u01a1ng\nlai. <\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1eafc l\u1ea1i. Sau khi chi\u1ebfm l\u1ee5c \u0111\u1ecba ch\u00ednh s\u00e1ch \u0111\u1ed1i ngo\u1ea1i c\u1ee7a Mao\nsau 1949 l\u00e0 g\u00e2y \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng v\u00e0 gia t\u0103ng v\u1ecb tr\u00ed c\u1ee7a TC tr\u00ean tr\u01b0\u1eddng ch\u00ednh tr\u1ecb th\u1ebf\ngi\u1edbi. <\/p>\n\n\n\n<p>Mu\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eady TC ph\u1ea3i che gi\u1ea5u b\u1ed9 m\u1eb7t th\u1eadt c\u1ee7a m\u00ecnh b\u1eb1ng chi\u1ebfc\nm\u1eb7t n\u1ea1 nh\u00e2n h\u1eadu, h\u00f2a ho\u00e3n, y\u00eau chu\u1ed9ng h\u00f2a b\u00ecnh. <\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m nguy\u00ean t\u1eafc \u201cS\u1ed1ng chung h\u00f2a b\u00ecnh\u201d \u0111\u01b0\u1ee3c Mao \u0111\u1ec1 ra g\u1ed3m: (1)\nt\u00f4n tr\u1ecdng ch\u1ee7 quy\u1ec1n v\u00e0 to\u00e0n v\u1eb9n l\u00e3nh th\u1ed5 c\u1ee7a nhau, (2) kh\u00f4ng x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c nhau, (3)\nkh\u00f4ng can thi\u1ec7p v\u00e0o c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u1ed9i b\u1ed9 c\u1ee7a nhau, (4) b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng v\u00e0 c\u00f9ng c\u00f3 l\u1ee3i,\n(5) c\u00f9ng chung s\u1ed1ng h\u00f2a b\u00ecnh. <\/p>\n\n\n\n<p>Nehru d\u1ec5 d\u00e0ng r\u01a1i v\u00e0o \u201cchi\u1ebfc b\u1eaby h\u00f2a b\u00ecnh\u201d n\u00e0y c\u1ee7a Mao Tr\u1ea1ch\n\u0110\u00f4ng. <\/p>\n\n\n\n<p>Nehru k\u00fd h\u1ecfa hi\u1ec7p N\u0103m Nguy\u00ean T\u1eafc S\u1ed1ng Chung H\u00f2a B\u00ecnh v\u1edbi TC\n1954, t\u1ee9c kh\u1eafc theo sau \u0111\u00f3 \u1ea4n \u0110\u1ed9 c\u00f4ng nh\u1eadn ch\u1ee7 quy\u1ec1n T\u00e2y T\u1ea1ng thu\u1ed9c v\u1ec1 TC. \u0110\u00f3\nl\u00e0 c\u00e2y \u0111inh cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u00f3ng xu\u1ed1ng quan t\u00e0i c\u1ee7a qu\u1ed1c gia nh\u1ecf b\u00e9 v\u00f9ng Hy M\u00e3 L\u1ea1p\nS\u01a1n. Nehru \u0111\u00e3 d\u1eadp t\u1eaft m\u1ecdi c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u1ee9ng l\u00ean c\u1ee7a T\u00e2y T\u1ea1ng trong th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u00f3.<\/p>\n\n\n\n<p>Theo s\u1eed gia Claude Arpi, t\u00e1c gi\u1ea3 nhi\u1ec1u t\u00e1c ph\u1ea9m v\u1ec1 T\u00e2y T\u1ea1ng\ntrong \u0111\u00f3 c\u00f3 Tibet: The Last Months of a Free Nation, ch\u00ednh Nehru v\u00e0o n\u0103m 1950\n\u0111\u00e3 cung c\u1ea5p g\u1ea1o cho c\u00e1c l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng TC chi\u1ebfm \u0111\u00f3ng T\u00e2y T\u1ea1ng. Qu\u00e2n TC kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u01b0\u1edbp\ng\u1ea1o c\u01a1m c\u1ee7a d\u00e2n T\u00e2y T\u1ea1ng v\u00ec ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y T\u1ea1ng kh\u00f4ng \u0103n c\u01a1m. Th\u1ef1c ph\u1ea9m ch\u00ednh c\u1ee7a h\u1ecd\nl\u00e0 b\u00e1nh b\u1ed9t Tsampa.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1ed9t ng\u00e2y th\u01a1 ngo\u00e0i t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a Nehru l\u00e0 t\u1eeb ch\u1ed1i \u00fd \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a\nHoa K\u1ef3 \u0111\u1ec3 \u1ea4n tr\u1edf th\u00e0nh H\u1ed9i Vi\u00ean Th\u01b0\u1eddng Tr\u1ef1c H\u1ed9i \u0110\u1ed3ng B\u1ea3o An Li\u00ean Hi\u1ec7p Qu\u1ed1c thay\nth\u1ebf cho Trung Hoa D\u00e2n Qu\u1ed1c \u0111\u00e3 b\u1ecb TC \u0111\u00e1nh b\u1ea1i. <\/p>\n\n\n\n<p>Kh\u00f4ng nh\u1eefng th\u1ebf ch\u00ednh Nehru c\u00f2n t\u00edch c\u1ef1c \u1ee7ng h\u1ed9 TC v\u00e0o LHQ\nv\u00e0 ki\u00eam lu\u00f4n c\u1ea3 vai tr\u00f2 H\u1ed9i Vi\u00ean Th\u01b0\u1eddng Tr\u1ef1c \u0110\u1ed3ng B\u1ea3o An LHQ.<\/p>\n\n\n\n<p>Theo ti\u1ebft l\u1ed9 c\u1ee7a b\u00e0 Vijaya LakshmiPandit, ch\u1ecb ru\u1ed9t c\u1ee7a Nehru\nv\u00e0 c\u0169ng l\u00e0 \u0110\u1ea1i S\u1ee9 \u1ea4n \u0110\u1ed9 t\u1ea1i Hoa K\u1ef3, Ngo\u1ea1i tr\u01b0\u1edfng Hoa K\u1ef3 John Foster Dulles c\u00f3 \u00fd\n\u0111\u1ecbnh m\u1eddi \u1ea4n \u0110\u1ed9 v\u00e0o H\u1ed9i \u0110\u1ed3ng B\u1ea3o An LHQ. <\/p>\n\n\n\n<p>Thay v\u00ec b\u1eaft l\u1ea5y c\u01a1 h\u1ed9i hi\u1ebfm hoi n\u00e0y, Nehru tr\u1ea3 l\u1eddi cho Ngo\u1ea1i\ntr\u01b0\u1edfng Hoa K\u1ef3 John Foster Dulles : \u201c\u0110\u00f3 s\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 s\u1ec9 nh\u1ee5c r\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi\nTrung Qu\u1ed1c v\u00e0 n\u00f3 c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n n\u00e0o \u0111\u00f3 s\u1ebd l\u00e0m r\u1ea1n n\u1ee9t gi\u1eefa \u1ea4n v\u00e0 Trung Qu\u1ed1c\n\u2026Ch\u00fang t\u00f4i s\u1ebd ti\u1ebfp t\u1ee5c th\u00fac \u00e9p \u0111\u1ec3 Trung Qu\u1ed1c (TC) gia nh\u1eadp LHQ v\u00e0 H\u1ed9i \u0110\u1ed3ng B\u1ea3o\nAn.\u201d (Theo \u201cNot at the Cost of China: New Evidence Regarding US Proposals to\nNehru for Joining the United Nations Security Council, Wilson Center, 2015\u201d).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00e3i cho \u0111\u1ebfn khi th\u1ea5t b\u1ea1i cay \u0111\u1eafng trong chi\u1ebfn tranh v\u1edbi TC\n1962, Nehru m\u1edbi th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed9 m\u1eb7t th\u1eadt c\u1ee7a Mao Tr\u1ea1ch \u0110\u00f4ng nh\u01b0ng \u0111\u00e3 qu\u00e1 mu\u1ed9n\nm\u00e0ng. <\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e2y T\u1ea1ng, v\u00f9ng tr\u00e1i \u0111\u1ed9n chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c n\u1eb1m l\u00f3t gi\u1eefa bi\u00ean gi\u1edbi\nph\u00eda b\u1eafc c\u1ee7a \u1ea4n \u0110\u1ed9 v\u00e0 TC, \u0111\u00e3 l\u00e0 \u0111\u1ea5t TC. Cho \u0111\u1ebfn khi qua \u0111\u1eddi Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng Nehru v\u1eabn\nc\u00f2n mang m\u1ed1i h\u1eadn \u201cb\u1ecb Mao \u0111\u00e2m sau l\u01b0ng\u201d. <\/p>\n\n\n\n<p>C\u00e1c s\u1ef1 ki\u1ec7n l\u1ecbch s\u1eed c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng l\u1eb7p l\u1ea1i m\u1ed9t c\u00e1ch ch\u00ednh x\u00e1c\nnh\u01b0 \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra nh\u01b0ng, ngo\u1ea1i tr\u1eeb c\u00e1c b\u1eadc th\u00e1nh nh\u00e2n, suy ngh\u0129 c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi d\u00f9 th\u1eddi\n\u0111\u1ea1i n\u00e0o th\u00ec v\u1eabn kh\u00f4ng tho\u00e1t ra kh\u1ecfi nh\u1eefng khu\u00f4n kh\u1ed5, \u01b0\u1edbc l\u1ec7 v\u00e0 kinh nghi\u1ec7m s\u1ed1ng\nc\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. <\/p>\n\n\n\n<p>M\u1ed1i h\u1eadn c\u1ee7a Nehru l\u00e0 b\u00e0i h\u1ecdc cho nh\u1eefng ai c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m v\u1edbi\ns\u1ef1 th\u1ecbnh suy c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc tr\u01b0\u1edbc tham v\u1ecdng c\u1ee7a T\u1eadp C\u1eadn B\u00ecnh ng\u00e0y nay.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u1ea7n Trung \u0110\u1ea1o<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mike Pompeo gi\u1eef ch\u1ee9c v\u1ee5 ngo\u1ea1i tr\u01b0\u1edfng Hoa K\u1ef3 c\u00e1ch John Foster Dulles, m\u1ed9t ngo\u1ea1i tr\u01b0\u1edfng kh\u00e1c c\u1ee7a Hoa K\u1ef3,<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5207,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-5206","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tieu-luan-chinh-tri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.trantrungdao.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5206","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.trantrungdao.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.trantrungdao.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.trantrungdao.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.trantrungdao.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5206"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.trantrungdao.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5206\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5208,"href":"https:\/\/www.trantrungdao.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5206\/revisions\/5208"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.trantrungdao.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5207"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.trantrungdao.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5206"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.trantrungdao.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5206"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.trantrungdao.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5206"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}