|
Sự Im
Lặng Của Biển
Trần Trung Đạo
 Tôi
sinh ra ở miền núi nhưng hai mươi năm qua, số phận lại đẩy về miền biển.
Thành phố tôi đang sống là thành phố biển. Ngôi trường tôi học trước đây
cũng nhìn ra biển và văn phòng tôi đang làm việc hiện nay được xây trên mặt
vịnh Boston, bên kia là Đại Tây Dương bát ngát.
Thời gian dài trôi qua, cuộc sống tạm quen dần nhưng ngày mới về đây thật là
khó chịu. Nhất là những ngày mưa bão, biển đổi thành màu đen sậm, xa xa một
chiếc ghe đánh cá đang về trễ, tăng thêm phần ảm đạm. Biển vừa làm cho tôi
sợ hãi khi liên tưởng đến những ngày còn lênh đênh hơn hai mươi năm trước,
nhưng đồng thời cũng vừa có một sức hút vô hình khiến nhiều khi tôi đã đứng
hàng giờ đăm đăm nhìn ra biển.
Các triết gia thường nói trong mỗi phút giây chúng ta đang sống đều có bóng
dáng của quá khứ và dấu hiệu của tương lai. Tôi nghĩ họ nói đúng. Đối với
một người Việt Nam tỵ nạn, quá khứ và tương lai không chỉ là bóng dáng và
dấu hiệu thôi, hơn thế nữa, là hai cuộc đời cùng sống, cùng tồn tại, cùng
níu kéo nhau, xô đẩy nhau vô cùng mãnh liệt. Một giọt mưa rơi, một chiếc lá
rụng ngoài hiên, một tiếng sóng vỗ vào bờ đá cũng làm chúng ta choàng thức
dậy, lắng nghe như tiếng có chân ai đang bước. Từ tâm cảm đó, nhạc sĩ Trầm
Tử Thiêng có lần đã viết trong bài Từ Tiếng Hát Tiếp Nối của anh:"Bàn chân
đi, lòng vẫn mong về". Dù sao, các văn nghệ sĩ vẫn là người may mắn vì ít ra
họ có cơ hội để làm vơi bớt đi nỗi u uất trong lòng qua thi ca nhạc họa, bao
nhiêu đồng bào khác, không có năng khiếu văn chương, âm nhạc, phải âm thầm
chịu đựng. Nếu cuộc sống ở hải ngoại không phải quần quật áo cơm, đầu tắt
mặt tối, nhiều người Việt có thể đã chết vì khủng hoảng tinh thần.
Những ngày còn ở Việt Nam, khi nghe bài thơ của nhà thơ Du Tử Lê (tôi chỉ
nhớ mỗi câu đầu): "Ra biển chiều nay thấy màu máu đỏ", được đọc trên đài VOA
hay BBC gì đó, mô tả cảnh vượt biên thật hãi hùng. Hẳn nhiên tôi không nghĩ
vượt biên sẽ nhẹ nhàng như ngồi trên chiếc du thuyền nhưng tôi cũng không
cảm nhận được mức độ của kinh hoàng cho đến khi chính mình ngồi trên thành
ghe mong manh vừa chết máy và đang bồng bền trên biển tháng 6 năm 1981. Thời
gian chầm chậm trôi qua. Một giờ rồi hai giờ. Tiếng cầu kinh đã dừng lại
trên những vành môi khô. Lời niệm Phật đã ngưng trong những thân xác mệt
mỏi. Đất trời đều im lặng. Không ai nói với nhau một lời nào. Trống vắng.
Trống vắng ngay cả trong suy nghĩ của con người. Nhớ thương, hờn giận đều
biết mất. Tất cả như đang dọn mình để bước vào một cuộc đời khác. Không ai
tuyệt vọng bởi vì chẳng còn ai hy vọng. Và như thế cho đến khi tiếng máy ghe
lại nổ, cuộc hải hành tiếp tục.
Biển mang tôi về lại bãi cát trắng và hàng dương liễu, nơi tôi đứng thẩn thờ
nhìn chiếc trực thăng bay xa, bay xa, mang theo người thân yêu nhất của tôi.
Biển mang tôi về lại phường Cổ Mân, Quận Ba, Đà Nẵng, nơi tôi sống những
ngày đầu tiên không gia đình với người anh họ và chị dâu họ khắt khe, khó
tính. Không ai biết và sẽ không bao giờ ai biết, trên những đồi cát trắng
dọc bờ biển Sơn Chà, từng có một thằng bé mỗi chiều âm thầm đứng nhìn về
phía biển để chờ đợi một tin vui. Tin vui đó đã không bao giờ đến với nó.
Nếu mai mốt trở về tôi nhất định sẽ đi tìm thằng bé. Tôi nhớ rất rõ thân
hình ốm tong teo của nó khi đứng chờ những chuyến xe Mỹ chở hàng để xin quá
giang qua Đà Nẵng. Tôi nhớ rất rõ chiếc áo sờn vai thằng bé mặc trong mùa
đông, chiếc chiếu rách, chiếc giường tre nơi nó ngủ. Và tôi cũng nhớ nó, một
thằng bé can đảm, nửa đêm thức dậy ra đi, dù chưa biết sẽ đi đâu. Trên cồn
cát trắng kia, sau ba mươi năm, vẫn còn in dấu chân của nó như đã hằn sâu
trong ký ức con người.
Tôi từng được dạy rằng tôi là chủ nhân của chính mình chứ không ai khác và ý
chí của tôi quyết định cho hành động của tôi chứ không từ đâu khác. Học và
hiểu thường không quá khó khăn nhưng thực tế không phải bao giờ cũng dễ dàng
như thế. Tôi đi qua cuộc đời này như một chiếc lá vàng khi chưa đủ tuổi để
xanh. Tôi bay trong giông bão và bay qua nhiều biển cả mênh mông, bao nhiêu
lần đã tưởng chừng rơi rụng và mục nát trong một góc chân tường nào đó.
Những chiều mưa bên Đại Tây Dương, tôi cũng bàng hoàng nhớ lại Thái Bình
Dương, nhớ lại ngày trên biển, nhớ Manila, Palawan, nhớ đến những người
không may mắn như tôi. Dọc bờ biển đó, nơi tôi lắng nghe tâm sự của những em
bé, câu chuyện về những đồng bào bất hạnh, sự chịu đựng của những người sống
sót, để rồi những tháng năm sau, tôi ghi lại trong Em Bé Việt Nam Và Viên
Sỏi, Người Lính Già Vừa Chết, Thưa Mẹ Chúng Con Đi, và những bài thơ khác.
Trong những người Việt Nam bất hạnh đó có người anh tôi đã mang ơn, người đã
giúp tôi cơ hội vượt biên. Những dòng chữ này như nén hương để tưởng nhớ về
anh.
Tôi vẫn nhớ ngày anh đưa chiếc ghe về, tôi hỏi anh sẽ dùng nó làm gì. Anh
đáp gọn "vượt biên". Tôi cười không tin anh nói thật, khi nhìn chiếc ghe quá
nhỏ, nhưng cũng chẳng nói gì thêm. Chuyện tàu bè không phải là việc của tôi,
biết hay không cũng chẳng ích gì. Anh mướn người sửa lại. Cắt nửa trên của
chiếc ghe và đóng thêm một lớp ván bên ngoài. Sửa mũi và lái cao hơn. Anh
mua một chiếc máy nhỏ ở đường Bến Chương Dương đem về gắn vào. Tháng sau tôi
trở lại sông, chiếc ghe cũ đã thành chiếc tàu có chiều dài mười mét và chiều
ngang chỉ một mét rưỡi. Tuy nhỏ nhưng có dáng dấp một chiếc tàu đánh cá hơn
là chiếc ghe đi sông trước đây. Anh bảo tôi vì bụng của tàu vốn là một chiếc
ghe nên chỉ có thể nối cao đến thế là cùng. Tôi được mấy người thợ đóng ghe
đưa đi một vòng quanh sông. Ngồi trên sàn ghe nhìn nước sông Nhà Bè màu vàng
đục, một cảm giác bất an chợt dâng lên trong lòng khi nghĩ đến ngày nào đó
sẽ ra biển với chiếc ghe vỏn vẹn mười mét này. Anh dặn tôi đừng sợ, sẽ đi
biển được. Anh bảo tôi xuống tàu sống với anh tài công và đóng vai thủy thủ.
Tôi lại cười vì tôi không rành bơi lội và cũng chưa hề làm nghề buôn bán
trên sông, trên biển bao giờ. Anh nghiêm giọng "Nhưng nếu có chuyện gì xảy
ra trên bờ thì chú mày cũng có thể đi thoát được." Tôi biết anh sắp xếp như
thế vì lo cho tôi nhưng một phần khác để tôi khỏi có cơ hội kéo đám bạn bè
của tôi theo. Dù đồng ý hay không, tôi cũng không có chọn lựa nào khác. Tiền
bạc và công sức đều là của anh. Anh xem tôi như một đứa em nhỏ. Mỗi chiều
khi anh ở ngoài sông về, chúng tôi thường hẹn nhau trong một quán rượu. Anh
em chúng tôi mướn chỗ để trò chuyện hơn là nhậu nhẹt vì cả hai đều không
biết uống rượu. Hoàn cảnh của anh rất giống tôi. Anh cũng lớn lên từ Đà Nẵng
chiến tranh và nghèo khó. Anh vào Sài Gòn học và học chung trường đại học
với tôi, khác nhau ở chỗ, khi anh lên bậc cao học tôi còn là sinh viên năm
thứ nhất.
Chuyến đi khá bất ngờ. Anh chỉ cho tôi đủ thời gian để về chào mẹ tôi. Anh
không cho biết chính xác ngày giờ vì ngại tôi sẽ dắt theo bè bạn. Anh biết
tính tôi. Tôi hứa hẹn với nhiều người. Một phần tôi chẳng tốn kém gì, phần
khác vì tánh tôi hay chìu lòng bạn. Những đứa được tôi hứa dắt theo đều bị
bỏ lại. Điều này đã gây ra nhiều giận hờn đáng tiếc giữa chúng tôi cho tới
tận ngày nay. Ngày đi tôi đóng vai thủy thủ thật. Anh hẹn mọi người tại một
con lạch nhỏ ngoài bìa làng Chu Hải. Tôi theo ghe đến Chu Hải và ngủ đêm lại
trong con lạch để chờ khách vượt biên. Trời gần sáng nhưng không thấy ai đến
cả. Chúng tôi thức dậy nhìn ra sông. Nước rút hết. Con lạch khô như một con
đường làng hẹp. Chiếc ghe vượt biên của chúng tôi nằm chênh vênh bên bờ
lạch. Chiếc bánh lái nhỏ như chiếc quạt để bàn đang phơi mình trên cạn. Nhìn
bánh lái, tôi thầm tự hỏi, với món đồ chơi trẻ em này làm sao chẻ nổi sóng
biển Đông. Mãi đến sáu giờ sáng, nước bắt đầu dâng lên và khách vượt biên
không biết từ đâu cũng dần dần xuất hiện. Mọi người lo ngại nhìn chiếc ghe
nhỏ nhoi trong lúc mặt trời sắp mọc. Công an và du kích có thể đến bất cứ
lúc nào. Nhiều người lo sợ bỏ về. Anh tài công lẽ ra phải lái chiếc ghe cũng
bỏ cuộc. Nhưng nhiều người khác, trong đó có tôi, quyết chí ra đi. Một người
khách tự động nhận trách nhiệm lái chiếc tàu. Và như thế, chúng tôi đi.
Chiếc ghe nhỏ trôi bồng bềnh trên biển Đông hai ngày hai đêm. Mệt mỏi nhiều
hơn là đói khát. Cuối cùng sau bốn chục giờ và một lần máy chết, tưởng như
sẽ chết, chúng tôi được một tàu hải quân Mỹ vớt.
Tôi nhận thư anh trong thời gian tạm trú ở đảo Palawan. Anh đang lo đóng một
chiếc ghe khác, lớn hơn và chắc chắn hơn nhiều so với chiếc ghe bầu sửa lại
mà tôi đã đi. Chúng tôi hẹn gặp nhau ở đảo, nếu không kịp, hứa sẽ tìm nhau
dù ở nơi nào. Trong lá thư cuối cùng, anh báo tin đang chuẩn bị ra đi. Anh
ra đi thật nhưng không bao giờ đến. Bà con anh ở Đà Nẵng và khách vượt biên
gần cả trăm người cùng đi với anh cũng không bao giờ đến. Anh đã chết như
hàng trăm ngàn đồng bào khác đã chết trên biển Đông. Tôi mang ơn anh nhiều
lắm. Không có sự giúp đỡ của anh, hôm nay có thể tôi còn lang thang một nơi
nào đó ở Việt Nam. Tôi đặt tên đứa con gái út của tôi cùng tên với con gái
duy nhất của anh để kỷ niệm cho tình anh em tuy ngắn ngủi nhưng đầy biến cố
của chúng tôi.
Bao nhiêu người Việt đã chết trên biển khơi như anh. Theo ước lượng của
nhiều cơ quan thiện nguyện quốc tế, khoảng nửa triệu người đã chết trong gió
bão, trong đói khát, trong bàn tay hải tặc từ sau 1975. Thật ra, con số đó
cũng chỉ là con số tượng trưng, cần đó để điền vào khoảng trống của một bảng
thống kê. Tôi tin không ai biết và sẽ không bao giờ biết được bao nhiêu
người Việt Nam đã chết trên biển Đông từ sau mùa bão lửa 1975.
Thỉnh thoảng chúng ta vẫn đọc những lời kêu gọi, những giải sáng tác văn
thơ, tự truyện, khuyến khích đồng hương còn sống sót, viết lại, kể lại cuộc
đời tỵ nạn, kinh nghiệm vượt biên như những bài học lưu truyền cho hậu thế.
Vâng, đó là những cố gắng tốt nhưng ai sẽ là người cầm bút viết ra đây. Tôi
và một số bà con khác đã kể lại vì chuyến đi của chúng tôi tuy hồi hộp nhưng
không gây nhiều thiệt thòi, mất mát. Trong lúc những câu chuyện cần được
nghe, những bài học cần được kể lại, sẽ không bao giờ được kể. Làm sao tả
được cảnh những người phụ nữ Việt Nam nằm trần truồng trên sàn ghe như những
con cá vừa được kéo lên, đang chờ mổ bụng, ướp đá? Làm sao tả được tâm trạng
của người chồng bị trói chặt, nhìn người vợ mang thai bị hải tặp hiếp dâm
trước mắt? Làm sao tả được tiếng kêu của em bé lên sáu, lên năm khi nhìn xác
mẹ mình bị ném xuống biển sâu? Làm sao tả được cảnh người thoi thóp phải ăn
thịt người vừa chết để kéo dài sự sống trên chiếc ghe chết máy lênh đênh
nhiều tháng trời trên biển Đông? Không, những câu chuyện vượt biên bi thảm
là những viên đá nghìn cân đè nặng lên số phận của đồng bào bất hạnh và sẽ
muôn đời ở lại trong lòng biển.
Bên trong chiếc cửa kính dày của văn phòng làm việc, vào những ngày giông
bão, những ngọn sóng lớn đánh vào bờ đá, tung bọt cao đến tận chân tường,
gió thổi mạnh đến nỗi xé nát những tấm bảng quảng cáo cắm dọc bến tàu. Những
lần như thế, tôi ngồi tưởng tượng đến những điều kỳ lạ có thể đang xảy ra
trong vùng nước phía bên kia. Tôi cảm giác như có một xác chết đang trôi,
một bàn tay vừa nhô lên mặt nước, một tia máu vừa phọt ra từ miệng cá. Tôi
cố lắng tai nghe nhưng không nghe gì cả. Lớp kiếng cách âm dày đã ngăn giữa
căn phòng ấm áp nơi tôi làm việc và giông bão phía bên kia như ngăn cách
giữa hiện tại no đủ và quá khứ đầy thiếu thốn của tôi.
Nhưng nếu không có lớp kính dày kia liệu tôi có nghe được gì không? Vẫn có
thể là không. Cuộc sống xứ người đã cuốn tôi đi xa, xa đến mức nhiều khi
không còn biết mình là ai nữa. Tôi vẫn đọc mỗi ngày bao nhiêu tin buồn về
đất nước, tôi đã thấy mỗi ngày bao nhiêu cảnh bất công đè nặng lên số phận
đồng bào. Nhưng, ngoài trừ những bài thơ, bài văn viết khi nhàn rỗi, tôi vẫn
dửng dưng nhìn bàn tay của những em bé Việt Nam năm sáu tuổi đang vẫy mời
những khách mua dâm ở Campuchia, và tôi vẫn lạnh lùng nhìn giọt nước mắt của
những cô gái Việt Nam đang chảy trên đường phố Đài Loan. Phải chăng con đập
áo cơm đã ngăn đôi dòng sông lý tưởng thời tuổi trẻ của tôi? Phải chăng hàng
rào danh lợi đã che khuất đi khả năng để biết lắng nghe tiếng kêu gào thống
thiết của quê hương và cả tiếng gọi của chính trái tim mình? Có thể cả hai.
Biển, vì thế, vẫn lặng yên, câm nín như nỗi đau của đồng bào tôi và đất nước
tôi.
Trần Trung Đạo
trantrungdao@aol.com
www.trantrungdao.com
|
