Boston và Thơ Trần Trung Ðạo  
Trần Hoài Thư

 

Boston và những con tim kỳ diệu. Mãi đến bây giờ, tôi vẫn chưa làm xong bài thơ nói về một thành phố đã cho tôi những cơn say rất ngọt và những đêm thức trắng trong mỗi lần tôi ghé lại. Bởi tôi đã bất lực trong việc di­n tả nỗi kỳ diệu này. Những bạn hữu đã quen rất lâu hay những người mới gặp một lần. Những tấm lòng tri âm và tri kỷ. Một buổi tối tại nhà Trần Trung Đạo, ngập tràn khói thuốc, mênh mông thi ca, cốc chai vương vãi, để rồi ngày mai cả bọn lại bỏ đi, nhường lại cho TTĐ cái cõi yên lặng kinh sợ mà anh có lần nói là nhiều khi muốn nổi lửa mà đốt. Tình bằng hữu chan chứa như thế đó.

Nhưng lần về Boston cho đêm ra mắt hai tập thơ Thao Thức và Đổi Cả Thiên Thu Tiếng Mẹ Cười kỳ này (ngày 23/11/1996), tôi càng hiểu thêm về những điều kỳ diệu khác từ Boston. Không phải ở Boston có MIT hay Harvard. Chúng dành cho người bản xứ, từng một thời là nơi dành riêng cho giai cấp giàu có và địa vị của Mỹ. Không phải Boston có thư viện rất nổi tiếng nằm bên bờ Đại Tây Dương, với lối kiến trúc rất tân kỳ, nổi tiếng nhất nhì của nước Mỹ. Cũng không phải Boston có một mùa thu tuyệt vời ở những cánh rừng ngoại ô. Cũng không phải Boston có một truyền thống văn hóa rất đặc thù từ những người tiền phong theo chiếc tàu May Flower. Đó là chuyện của người bản xứ. Còn đối với người Việt xa xứ này, nó cũng vẫn như mọi thành phố khác. Con đường Dorchester qua những tiệm ăn, tạp hoá Việt Nam. Và một khu Việt. Và những gương mặt da vàng. Và những lời trao đổi bằng tiếng mẹ đẻ vang trên bãi đậu xe. Đời sống vẫn bận rộn. Cõi lòng vẫn quay quắt. Nhớ nhung vẫn bão bùng. Bạn hữu mấy thằng trôi thất tán. Mấy thằng đợi một chuyến đò ngang...Cái mẫu số chung ấy là mẫu số của bất cứ người tị nạn nào trong chúng ta.

Riêng Boston, còn hơn thế nữa. Boston có những con tim kỳ diệu. Bằng chứng là đêm thơ ấy với trên 400 người tham dự. Tôi không nói khoác. Người đến trể đã phải đứng. Người quen phải nhường chỗ cho người lạ. Ghế kê thêm cũng không đủ. Lại có rất nhiều bạn trẻ. Tại sao vậy?

Tôi nghĩ, sự thành công của đêm Trần Trung Đạo, là thơ Trần Trung Đạo đã nói lên được cái mẫu số chung của đa số người Việt ly hương, đã chuyên chở được những nỗi thao thức, bâng khuâng của tuổi trẻ, đã đặt vào thơ anh có một sự chọn lựa rõ ràng, dứt khoát. Thơ anh là tiếng kêu trầm thống, nhưng không bi quan, yếm thế mà trái lại sau đó, mang theo ngọn lửa hy vọng. Thơ anh không phải là lọai thơ hệ lụy nhân sinh, tình yêu trai gái. Trái lại là trái phá, trái nổ, kim chích vào tận buồng tim của chúng ta, bắt ta không thể làm ngơ để tự hỏi lòng mình. Mỗi bài thơ anh là một mảnh đời, một câu chuyện. Từ người lính già chết cô độc ở miền Tây Hoa Kỳ, đến em bé tị nạn. Từ một trại hè của anh em trẻ đến những bạn hữu giao tiếp hằng ngàỵ Khó khăn nhất cho một người làm thơ cho dân tộc, quê hương là làm sao những dòng thơ kia không mang màu sắc tuyên truyền kiểu tâm lý chiến. "Thèm một tối cùng anh em bè bạn. Uống cho say rồi chết giữa Sài Gòn". Ai lại không thèm như thế trong chúng ta. Nhất là thế hệ của tôi. Thế hệ trực tiếp gánh những hệ lụy của chiến tranh và hậu chiến tranh, Đáng lẽ chúng tôi phải nói như thế. Thơ tôi, vâng, cũng khá nhiều. Văn tôi, cũng khá nhiều, nhưng tôi phải thú nhận thật thà rằng, tôi chưa một lần viết nên một nỗi mơ ước si đắm cuồng điên như thế. Thời của Tây Tiến đoàn quân không mọc tóc không phải là thời của thế hệ tôi. Thời tôi là thời của Trịnh Công Sơn, Bùi Giáng... Nhưng may mắn thay, chúng tôi đã có những nhà thơ trẻ như Trần Trung Đạo.

Với tôi, niềm tin là một cái gì đó quá mong manh. Thơ Trần Trung Đạo đã là nhen vào bãi tro lòng của tôi những cục than hồng. Tình bạn hữu, nghĩa văn chương, chúng tôi đã san sẻ rất nhiều qua những lần gặp gở, trò chuyện, nhưng có một thứ khác mà tôi chưa bao giờ dám nói ra. (Có lẽ là hơi khó nói). Đó là lòng tri ân của cá nhân tôi, và những người đã đến với thơ anh rãi rác trên các tạp chí hải ngoại, là cái niềm tin "Thèm một tối cùng anh em bè bạn. Uống cho say rồi chết giữa Sài gòn".

Tôi không nói quá đâu. Nhà văn Trần Doãn Nho là một người rất cẩn trọng khi viết hay nói về một tác phẩm nào. Đêm hôm ấy, lần đầu tiên được anh mang cả gia đình của anh đi cùng. Nhìn cô ái nữ rất khả ái của anh trong chiếc áo dài Việt Nam, tôi mới hiểu vì sao. Vâng, vì sao? Tôi xin được trích lại những lời của nhà văn Trần Doãn Nho về thơ Trần Trung Đạo :

(...) nhưng ở đây tôi không có ý định so sánh ai với ai. Tôi chỉ muốn nhấn mạnh đến không khí thơ, và tấm lòng của những nhà thơ, tấm lòng của những con người trước nỗi điêu linh, thống khổ của con người trong những hoàn cảnh lịch sử vô cùng khắc nghiệt.... Trong hầu hết các bài thơ, Trần Trung Đạo đã để đời sống tuôn chảy vào trong thợ Không có gì cầu kỳ và xa lạ ở đây cạ Đó là những mảnh đời vô cùng cụ thể bình thường, và thậm chí tầm thường, mà chúng ta có thể nghe thấy, cảm thấy và ngay cả sờ mó được. Chúng chảy xuyên qua một tấm lòng tha thiết để biến thành hình ảnh thơ và ngôn ngữ thợ ......... Anh không làm dáng, không cường điệu, đọc thơ anh, ai cũng cảm thấy có môt chút gì của mình ở trong, rất đậm, rất thân tình khiến cho chúng ta nghĩ chúng ta đang làm thơ chứ không phải Trần Trung Đạo làm thơ.

Tôi đi giữa Sài Gòn
Lòng vô tư như lòng người khách lạ
Đêm tháng sáu trời mưa tầm tả
Nhưng hồn tôi trong sáng vô cùng
Những hận thù, oán ghét, thủy chung
Rồi sẽ qua đi tất cả
Tối mai nầy tôi sẽ đi xa
Đến một nơi tôi chưa hề đến...

Cái tan nát, cái bi thương của thế hệ tuổi trẻ miền Nam được anh diễn tả bằng hình ảnh rất đơn sơ, rất nhẹ nhàng, rất cụ thể nhưng hầu như nói lên hết được nỗi bi tráng của một cuộc phế hưng.

Bạn bè nay chẳng còn ai
Dăm đứa ở lại đạp xích lô
Dăm đứa về quê làm ruộng
Có đứa dường như đã vượt biên
Có đứa bỏ mộng làm thầy để đi bán sách
Phượng, bây giờ chắc đã có chồng
Nước Mỹ xa xôi chẳng còn gì đáng nhớ
Những ước mơ xanh và một thời mộng đỏ
Sẽ vàng hoe theo những tháng năm quên
Trời Sài Gòn tháng sáu mưa đêm
Như những nhát dao chém xuống đời vội vả
Tôi ra đi dặn lòng quên tất cả
Những hẹn thề toan tính thuở hoa niên
Bốn phương trời lưu lạc một bầy chim.

(Trích trong Đêm Cuối Đi Qua Trường Luật)


Những ước mơ xanh và một thời mộng đỏ
Sẽ vàng hoe theo những tháng năm quên

Ôi tôi đã đọc đi đọc lại những câu thơ nầy trong một trạng thái ngẫn ngơ. Đố ai trong số chúng ta không tìm thấy chính mình trong những câu thơ trên với một trạng bàng hoàng thê thiết của một kẻ ra đi một phương trời vô định.......

Tôi xin đọc thêm bốn câu thơ của Trần Trung Đạo:

Ôi quê hương bao giờ tôi trở lại
Đi giữa ngày không sợ bóng đêm đen
Trong giấc ngủ không xích xiềng réo gọi
Câu thơ tình chỉ viết để yêu em.
(Giấc mơ nhỏ của tôi)

Nếu tôi có một ước mong về Trần Trung Đạo đó là sẽ được đọc những bài thơ tình của anh, thú vị biết bao "câu thơ tình chỉ viết để yêu em." (trích từ bài nói chuyện về thơ TTĐ của nhà văn Trần Doãn Nho)

Vâng, tôi cũng như người bạn cùng một thời của tôi. Được ngồi lại Sài gòn để uống thật say rồi chết đi cũng được. Và cũng được trở lại Sài gòn, bình yên để làm thơ yêu em. Cám ơn Trần Trung Đạo đã cho tôi niềm ước mơ ấy. Và cũng cám ơn Boston với những con tim kỳ diệu. Nếu không có những con tim này, tôi nghĩ, chắc chắn sẽ không có Trần Trung Đạo. Có phải vậy không, anh TTĐ?

Trần Hoài Thư