Phong Thái Khoan Hòa Nhân Ái 
Trong Thơ Trần Trung Đạo

Phan Xuân Sinh

 

Mỗi người làm thơ đều mang một nét đặc thù cho chính mình. Một thể loại , một làn điệu, một cách nhìn, một hình ảnh,một ngôn ngữ v.v...tất cả cái đó tạo thành một hơi thơ riêng biệt, những người sành điệu về thơ họ cảm nhận và phân biệt đ ược ngay bài thơ đó của ai. Thành thử người làm thơ phải có một HƠI THƠ riêng b iệt, không có cái riêng của mình mà chỉ thấy cái chung của nhiều người, người làm thơ thất bại. Sự thành công của TRẦN TRUNG ĐAO là một bằng chứng cho ta biết ngay HƠI THƠ của Đạo có một nét riêng biệt. Nó hàm chứa và tiềm ẩn một PHONG THÁI KHOAN HÒA VÀ NHÂN ÁI rất Trần Trung Đạọ Dù ở một thể điệu nào,hoàn cảnh nào,trường hợp nào , thơ của Đạo cũng đều tóat lên sự đặc biệt đó.Trong cái n hìn đôn hậu, trong ngôn từ đầy nhân tính , trong nhận xét tinh tế, hơi thơ mang một âm hưỏng nhẹ nhàng, thanh thoát ,dễ dàng cho người đọc cảm thông, dễ dàng làm xao xuyến người thưởng ngoạn. Ngoài hơi thơ ra, Trần Trung Đạo đã kén chọn đề tài, nên tất cả thơ Đạo đều gói gém tấm lòng thủy chung, nhân hậu với quê hươ ng, với con người, với những nghịch cảnh:

"...Vĩnh biệt em người con yêu xứ Huế
Ngủ đi em đừng óan hận cuộc đời
Anh đứng lặng nghe đau từ tim phế
Xin thơ nầy lau vết máu em rơi.
( Vĩnh biệt em, Thu Cúc )

Những giòng thơ của Đạo êm ả, hiền hòa được chảy vào từng mạch máu, được rung cảm trong từng thớ thịt, được len lõi vào từng ngỏ ngách thâm sâu của tư duy người đọc. Đạo đã biết khai thác triệt để những hòan cảnh thương tâm, những tìn h huống bi đát, những bức bách đớn đau của cuộc sống, để tạo ra những vần điệu diệu kỳ để nói lên thực trạng của xã hội, tấm lòng đối với tha nhân, cảnh điêu tàn của đất nước, những ước mơ nhỏ bé tưởng chừng như vu vơ nhưng rất hiện thực:

" Nếu tôi chỉ được một ngày để sống
Xin một ngày được sống thật bình yên
Không ghen ghét, không hận thù, tranh chấp
Một ngày thôi trong tay mẹ dịu hiền "...
( Nếu )

Hoặc :

..."Để tôi nối hai bờ sông Bến Hải
Nối lòng người vời vợi cách xa nhau"...
(Giấc mơ nhỏ của tôi )

Trần Trung Đạo nói lên trong thơ mình những lời bình dị, dễ hiểu. Thay mặt c ho mọi người tỏ bày những mong ước, những khắc khoải, những lo âu, mà họ không nói lên được. Tiếng thơ của Đạo là tiếng lòng chung của mọi người, nhưng qua một sự gạn lọc, qua những rung cảm chân thành , qua tấm lòng đôn hậu, đã biến ngôn ngữ thành những gìòng suối êm ả nói lên những hiện thực:

..."Thức dậy đi hởi lòng vô lưọng
Ngại ngùng chi đau khổ điêu linh
Dù cho nước vẫn còn nhơ đục
Nhớ giữ cho nhau một chút tình."...

( Thức dậy đi )

Đứng trước những phân hóa của lòng người, những chia lìa của cuộc sống Trần Trung Đạo đã nhỏ xuống những giòng lệ, những giòng máu uất ức thay cho đồng bào , cho dân tộc. Tấm lòng của Đạo đã trãi rộng trên những trang thơ đầy ắp tình người, đã làm thổn thức bao trái tim:

.." Em xứ lạ cuộc đời nhiều thay đổi
Tóc nhuộm vàng che những vết thương đau."...
( góc phố xưa nơi mẹ vẫn ngồi)

Những người con xa xứ có những biến đổi không lường trước được. Những đổi thay vô cùng tủi nhục cho những người còn một chút tình với quê hương, một chút l iêm sĩ với cuộc đời :

" Mặt mày hớn hở vui tươi

Sao lòng nghe thẹn làm người tự do

Của nầy là của trời cho
Của ta đánh mất không lo đi tìm."
( Ngày vô quốc tịch )

Hoặc :

..." Tôi đã bỏ quê hương nghèo ở lại
Để đi tìm một chút đỉnh công danh
Được gì đây sau những cuộc tranh dành
Tôi kết quả vẫn là người thua cuộc"...
( Tôi bỏ quên tôi )

Cái đau của Đạo là cái đau chung của dân tộc, nhưng với tấm lòng độ lượng, khoan hậu Đạo không trút lên đâu kẻ thù những óan hận . Chỉ biết tức tưởi ngắm về cố hương:

.." Hãy khóc lên đi trời tổ quốc
Rửa sạch lầm than lẫn hận thù"...
( mưa )

Chuyện tranh dành lừa lọc, chuyện đổi trắng thay đen, chuyện lầm than của đất nước dưới con mắt của thi sĩ nó cũng đượm màu đen tối, chỉ biết cách kêu goi tình thương yêu ruột thịt, kêu gọi sự thức tĩnh của những con người lòng lang dạ thú:

..." Hởi ai đó còn mang lòng thú dữ
Hai bàn tay nhuộm đỏ máu anh em
Hãy ngưng đi những lọc lừa, đổi họ, thay tên
Lớp phấn son chẳng thể làm một đào gìà trẻ lại
Hãy ngừng tay,hởi hận thù vọng ngoại
Cho dân tộc này được lớn giữa yêu thương."...
( Tôi sẽ về )

Trong thơ Trần Trung Đạo tràn ngập những yêu thương dành cho quê hương, cho dân tộc. Một cái chết của người con gái trong trại tỵ nạn vì tuyệt vọng đã làm cho Đạo thổn thức, trăn trở như một ngươì thân thuộc. Điều đó cũng đủ chứng tỏ tấm lòng bao dung nhân ái của Đạo để cho chúng ta phải thán phục:

..." Một chiếc lá vừa rơi trên nấm mộ
Thu đã về rồi đó phải không em
Anh chợt thấy bàng hoàng trong tuổi dại
Một tình thương tha thiết sẽ không quên "...
( Vĩnh biệt em , Thu Cúc )

Hay cái chết của một người lính Việt Nam trên đất Mỹ. Anh không chết trên c hiến trường, không chết trước họng súng của quân thù, không chết trong trong cá c trại cải tạo, mà anh lại chết một cách nghiệt ngã giữa một thành phố trong đất nước tự do. Trần Trung Đạo ghi nhận bằng những giòng thơ đầy cảm xúc, gởi gấm trong đó những tình cảm đối với những người đi trước, mà họ có những đóng góp xương máu cho quê hương cho đất nước:

..." Đêm qua thêm một đứa con
Vừa mới chết trên đường phố San Jose nhộn nhịp
Anh không chết ở Hạ Lào, Bình Long, Cửa Việt
Anh không chết ở Hàm Tân, Suối Máu, Hòang Liên Sơn
Chết ở đây đất lạ sẽ thêm buồn
Trên mộ bia anh thêm một dòng chữ Mỹ " ...
( người lính già vừa chết đêm qua )

Đối với kẻ thù, Trần Trung Đạo nhìn những người được mệnh danh là chiến thắng bằng con mắt thương hại hơn là thù hận. Nghĩ cho cùng họ chỉ là những c on người bị phỉnh gạt là nạn nhân của một chế độ tồi tệ. Sau khi đất nước than h bình, hình ảnh họ xiêu vẹo như những bóng ma trên đường phố : 

..." Tổ quốc bao năm rồi "  thống nhất "
Anh về, đi giữa phố không quen
Hà nội  mang nổi buồn chiến thắng
Thừa huy chương nhưng thiếu miếng ăn
(nỗi buồn chiến thắng )

Thơ của Trần Trung Đạo hài hòa, chan chứa tình thương yêu đối với đất nươc,đối với quê hương.Tấm lòng thủy chung được bộc bạch trong những ngôn từ sâu sắc, được cô đọng trên những vần điệu mượt mà, đầy ắp những hình ảnh thân thương của quê nhà ,mà người đọc, dù khó tính tới đâu, cũng không thể xao lãng khi cầm những tác phẩm của Trần Trung Đạo. Có phải chăng đó cũng là nhân duyên của người hết lò ng với đồng hương, với dân tộc, nên đươc đền bù dù không cân xứng nhưng cũng an ủi được phần nào trong những ngày tạm dung nơi đất khách quê người. 

Thơ của Trần Trung Đạo thường chúng ta bắt gặp trên những đề tài về quê hương, về mẹ, về những thương đau v.v..chính những cái không mới mẻ không có tính sáng tạo đó nhưng với những cảm xúc, với tấm lòng nhiệt thành, mang vào giòng thơ một phong thái khoan hòa nhân hậu ,Trần Trung Đạo đã biến nó trở thành những bài thơ mang một sức lôi cuốn người đọc, một lực hấp dẫn cho người thưởng thức. Chính những cái bình thường tưởng chừng như không giá trị đó, Đạo đã biên nó trở thành trân quí. Cám ơn Trần Trung Đạo, cám ơn một tấm lòng khoan hòa và nhân hậu đã cúng hiến cho đời những đóa hoa tươi đẹp ,mỹ miều. Thay cho đoạn kết chúng tôi xin được tích một đoạn thơ ngắn của Trần Trung Đạo nói lên một tấm lòng vì quê hương, vì dân tộc : 

..." Bài thơ nhỏ đầu năm tôi đang viết
Thả trôi theo về sóng nước biển đông
Ngôi mộ lớn đồng bào tôi đã chết
Để muôn đời tang trắng phủ non sông

( tuổi lưu vong )